Kennisbank
Uitbouw of aanbouw tekenen: vergunningvrij of niet, en welke tekeningen je nodig hebt
Kort antwoord: een uitbouw aan de achterkant van een woning is vaak vergunningvrij als hij op de grond staat, in het achtererfgebied ligt, binnen 4 m van het oorspronkelijke huis niet hoger komt dan 30 cm boven de vloer van de eerste verdieping en nergens hoger is dan 5 m. Die regels staan sinds 2024 in de bruidsschat van het omgevingsplan, en je gemeente kan ze aanpassen; doe daarom altijd de vergunningcheck in het Omgevingsloket. Is een vergunning nodig, dan lever je een situatietekening (minimaal 1:1000) en plattegronden, gevels en doorsneden (minimaal 1:100) aan, van de bestaande en de nieuwe situatie.
Een uitbouw is de meest gekozen verbouwing aan een eengezinswoning: de keuken een paar meter de tuin in, een tuinkamer, een slaapkamer beneden. Voordat de aannemer begint, wil je weten of het mag en hoe het eruit komt te zien. Dat begint allebei met een tekening.
Uitbouw of aanbouw: wat is het verschil?
In het dagelijks spraakgebruik is een uitbouw een uitbreiding van een bestaande ruimte, zoals de keuken die doorloopt naar buiten. Een aanbouw is een nieuwe ruimte tegen het huis, met een eigen deur. De wet maakt dat onderscheid niet: beide zijn een bijbehorend bouwwerk. Een losse schuur of garage in de tuin valt daar ook onder.
Wanneer is een uitbouw vergunningvrij?
Onder de Omgevingswet kijk je naar twee kanten: de technische kant (is het veilig en gezond gebouwd, volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving, het Bbl) en de ruimtelijke kant (past het in het omgevingsplan van de gemeente). Voor het technische deel is een bijbehorend bouwwerk vergunningvrij als het onder meer op de grond staat en niet hoger is dan 5 m. Het moet wel altijd aan de bouwregels van het Bbl voldoen.
Voor het ruimtelijke deel gelden in de meeste gemeenten nog de regels uit de bruidsschat: de landelijke regels die bij de invoering van de wet in elk omgevingsplan zijn gezet. Volgens het stappenplan van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) is een bijbehorend bouwwerk vergunningvrij als het aan alle voorwaarden voldoet:
| Voorwaarde | Regel in de bruidsschat |
|---|---|
| Plek | Op de grond, in het achtererfgebied, op meer dan 1 m van openbaar toegankelijk gebied |
| Hoogte binnen 4 m van het oorspronkelijke huis | Niet hoger dan 0,3 m boven de bovenkant van de vloer van de eerste verdieping; bij een huis van één bouwlaag niet hoger dan dat huis |
| Hoogte verder dan 4 m | Maximaal 3 m, of hoger met een schuin dak onder voorwaarden |
| Absolute hoogte | Nooit hoger dan 5 m |
| Oppervlakte | Tot 100 m² bebouwingsgebied: maximaal 50 procent daarvan bebouwd; daarboven een staffel tot maximaal 150 m² |
| Gebruik | Geen verblijfsruimte op de tweede bouwlaag; geen dakterras of balkon |
Het achtererfgebied begint 1 m achter de voorkant van het oorspronkelijke huis. De 4 m meet je loodrecht vanaf de achtergevel van het oorspronkelijke huis, dus zoals het ooit vergund is gebouwd. Een eerdere uitbouw telt niet mee als vertrekpunt.
Rekenvoorbeeld. Een tussenwoning heeft een achtertuin van 6 bij 10 m, dus 60 m². Er staat al een schuur van 6 m². Het bebouwingsgebied is 60 m², waarvan maximaal 50 procent bebouwd mag zijn: 30 m². Min de schuur blijft er 24 m² over. Een uitbouw over de volle breedte van 6 m en 3,5 m diep (21 m²) past dan in de oppervlakteregel. De hoogte moet binnen 4 m nog wel kloppen met de vloer van de eerste verdieping.
Waar de gemeente afwijkt
De bruidsschat is een deel van het omgevingsplan, en de gemeenteraad mag die regels wijzigen of laten vervallen. Gemeenten werken aan hun nieuwe omgevingsplannen, dus de regels in jouw gemeente kunnen al anders zijn dan hierboven. Voor een monument en in een beschermd stads- of dorpsgezicht gelden extra beperkingen. Doe daarom voor je eigen adres de vergunningcheck in het Omgevingsloket. Twijfel je dan nog, vraag het na bij de gemeente. Dit artikel is geen juridisch advies.
Zelf proberen? Open de voorbeeldwoning, zonder account.Zelf proberen op je computer? Stuur jezelf de link.
Welke tekeningen heb je nodig?
Ook als je uitbouw vergunningvrij is, heb je tekeningen nodig: voor de aannemer, voor de constructeur, en om zelf te controleren of je binnen de regels blijft. Moet je een vergunning aanvragen, dan geeft het Omgevingsloket per aanvraag aan welke stukken nodig zijn. De Omgevingsregeling zegt dat tekeningen een duidelijke maatvoering en schaalaanduiding moeten hebben, met deze minimale schalen:
| Tekening | Minimale schaal | Wat erop staat |
|---|---|---|
| Situatietekening | 1:1000 | Perceel, woning en uitbouw, afstanden tot de perceelgrenzen, noordpijl |
| Plattegronden | 1:100 | Bestaande en nieuwe indeling, met maten |
| Gevels | 1:100 | De gevels die veranderen, met hoogtes en materialen |
| Doorsnede | 1:100 | Hoogte van de uitbouw ten opzichte van vloer en verdiepingsvloer |
| Details | 1:5, 1:10 of 1:20 | Aansluitingen, alleen als daarom wordt gevraagd |
Bij een aanvraag komen er vaak ook constructieve berekeningen bij. Die maakt een constructeur. Welke schaal je kiest en hoe je ermee rekent, staat in schaal van een plattegrond.
Zo teken je de bestaande en de nieuwe situatie
Een gemeente en een aannemer willen allebei zien wat er nu is en wat er komt. Teken daarom twee versies van dezelfde verdieping.
- Begin met de bestaande situatie. Vraag de bouwtekening op bij de gemeente, of meet de begane grond zelf in. Zie bouwtekening van je huis opvragen en woning inmeten.
- Meet de achtergevel en de tuin. Breedte van de gevel, afstand tot de schutting links en rechts, diepte van de tuin. Noteer ook de hoogte van de vloer van de eerste verdieping, gemeten vanaf de begane grond: die bepaalt hoe hoog de uitbouw vergunningvrij mag zijn.
- Zet de woning op het perceel. Gebruik de kadastrale kaart als onderlegger voor de situatietekening, met de perceelgrens als hulplijn. Lees kadastrale kaart en perceelgrenzen over hoe precies die grens is.
- Kopieer de tekening voor de nieuwe situatie. Teken de uitbouw erbij, haal de achtergevel weg waar de doorbraak komt en zet de nieuwe ramen en deuren in.
- Maak wat wegvalt en wat nieuw is zichtbaar. Gebruikelijk is: te slopen wanden gestippeld, nieuwe wanden met een andere kleur of arcering. Zet een legenda op de tekening.
- Zet de maten erop. De diepte van de uitbouw vanaf de oorspronkelijke achtergevel, de breedte, de afstand tot beide perceelgrenzen en de hoogte.
- Controleer tegen de regels. Valt de uitbouw binnen 4 m? Blijft hij onder de hoogtegrens? Klopt het oppervlak met de staffel? Pas anders de tekening aan voordat iemand gaat rekenen of bestellen.
Een draagmuur in de achtergevel doorbreken vraagt een constructeur, ook bij een vergunningvrije uitbouw. Meer over een verbouwing plannen met varianten lees je in plattegrond voor een verbouwing.
Veelgemaakte fouten
- Meten vanaf de oude uitbouw. De 4 m geldt vanaf het oorspronkelijke huis. Wie een bestaande serre van 2 m vervangt, heeft er niet ineens 4 m bij.
- De hoogte van de verdiepingsvloer vergeten. Een plat dak met dakopstand komt sneller boven de grens dan je denkt.
- Uitgaan van regels van een buurman of een website. Het omgevingsplan verschilt per gemeente en soms per wijk.
- Geen bestaande situatie tekenen. Zonder die tekening ziet niemand wat er verandert.
Hoe Dinoplan hierbij helpt
In Dinoplan teken je de begane grond met exacte maten, en de nieuwe situatie zet je in een tweede project ernaast. Een PDF van de bouwtekening lees je in, of je trekt een scan over op schaal. Met Perceel ophalen leg je de perceelgrens en pandomtrek uit het Kadaster als hulplijnen onder je tekening, een indicatie en geen meetbron. In 3D zie je de uitbouw met een dak naar keuze, ook ten opzichte van de tuin, en de oppervlakte per ruimte rekent Dinoplan uit. Eerlijk: Dinoplan maakt geen gevels of doorsneden, geen titelblok met schaal en geen constructieve tekening. Voor een vergunningaanvraag heb je die vaak wel nodig. Bekijk de functies en de prijzen.
Veelgestelde vragen
Hoe diep mag een uitbouw zonder vergunning?
De bruidsschat noemt geen vaste diepte, maar wel een grens op 4 m vanaf het oorspronkelijke huis. Binnen die 4 m mag je hoger bouwen (tot 0,3 m boven de vloer van de eerste verdieping) dan daarbuiten (meestal 3 m). Daarnaast geldt een maximale oppervlakte. Je gemeente kan afwijken, dus doe de vergunningcheck.
Hoe hoog mag een aanbouw zonder vergunning?
Binnen 4 m van het oorspronkelijke huis niet hoger dan 0,3 m boven de bovenkant van de vloer van de eerste verdieping, verder weg meestal 3 m, en nooit hoger dan 5 m. Controleer het omgevingsplan van je gemeente.
Heb ik een tekening nodig voor een vergunningvrije uitbouw?
Niet voor de gemeente, wel voor de aannemer en de constructeur. En je hebt hem nodig om zelf te controleren of je binnen de regels blijft.
Welke tekeningen vraagt de gemeente voor een uitbouw?
Meestal een situatietekening, plattegronden, gevels en een doorsnede, van de bestaande en de nieuwe situatie. Het Omgevingsloket toont per aanvraag welke stukken nodig zijn.
Op welke schaal teken ik een uitbouw?
Plattegronden, gevels en doorsneden minimaal op 1:100, de situatietekening minimaal op 1:1000. Voor overleg met de aannemer werkt 1:50 vaak prettiger.
Mag ik een dakterras op mijn uitbouw?
Niet vergunningvrij volgens de bruidsschat: een dakterras of balkon dat niet op de grond ligt, valt erbuiten. Daarvoor heb je meestal een vergunning nodig.
Geldt dit ook voor mijn monumentale woning?
Nee. Bij een monument en in een beschermd stads- of dorpsgezicht gelden extra beperkingen. Vraag het na bij de gemeente.